Dalija (Dahlia sp.)

Dalije su rod višegodišnjih gomoljastih biljaka koje cvetaju leti i u jesen. Popularne su za obode bašti, za sečenje cvetova, a pogodne su i za saksije. Vode poreklo iz centralne Amerike, a nacionalni cvet Meksika je Dahlia pinnata. Ime su dobile po švedskom botaničaru Andersu Dalu (Anders Dahl) u osamnaestom veku. Međutim, u ranom devetnaestom veku, nemački botaničar je preimenovao u Georgina, po nemačkom prirodnjaku koji se zvao Johann Gottlieb Georgi. Taj naziv se dosta dugo zadržao u Nemačkoj, Rusiji, pa i našim krajevima, gde možete čuti da ih domaćice zovu georgine, pogotovu patuljaste vrste. Postoji oko trideset vrsta dalija i preko 20.000 kultivara. Dalije se javljaju u mnogo varijanti. Veličina cveta, zavisno od hibrida, može biti od samo 5cm pa sve do 30cm u prečniku.

Sve vrste su poluotporne na mraz. To znači da ih u našim uslovima treba posaditi posle zadnjih mrazeva na osunčano mesto na zemljištu sa dobrim odvodnjavanjem, i izvaditi gomolje pre prvih mrazeva u jesen. Gomolji mogu da prezime u prohladnoj prostoriji bez mraza. Kao sve gomoljaste biljke osetljive su na preveliku vlagu u zemljištu, bilo da dolazi od kiše ili od prekomernog zalivanja. Listovi su uglavnom zeleni i podeljeni na ovalne segmente. Neki imaju zaobljene vrhove, drugi nazubljene obode. Postoje sorte koje imaju listove tamno zelene do bordo boje. Višim sortama je obično potrebno podupiranje. Listovi su veoma privlačni puževima, naročito u proleće kada tek izbijaju iz zemlje. Osim puževa, napadaju ih i lisne vaši i crveni voćni pauk, a od bolesti botritis. Razmnožavaju se semenom u proleće, odsečcima bazalnih listova, ili deobom gomolja.

Cvetovi dalije se javljaju u svim bojama osim plave i naravno crne. Nekoliko hibrida koji se promovišu kao crni su u stvari tamno bordo ili tamno ljubičaste boje. Dalije obilno cvetaju i veoma su zahvalne za gajenje, jer jedna biljka u odgovarajućim uslovima može da da i do sto cvetova godišnje. Različiti tipovi cvetova predstavljaju osnovu za razvrstavanje u priznate grupe:

  • Jednostruk – svaki cvet obično ima 8-10 širokih latica koje okružuju otvoreni, središnji kolut
  • Anemona – potpuno dvostruki cvetovi, svaki sa jednim ili više prstenova od pljosnatih, zrakastih latica koje okružuju gusto grupisane, kraće, cevaste latice, obično duže od kolutnih latica kod jednostrukih cvetova
  • Kolereta (ogrlica) – pojedinačni cvetovi svaki sa širokim, spoljnim laticama, obično po 8-10, i unutrašnjom ogrlicom od manjih latica koje okružuju otvoreni središnji kolut
  • Lokvanj – potpuno dvostruki cvetovi s krupnim, uglavnom retkim zrakastim laticama, koje su pljosnate ili s blago savijenim ivicama
  • Ukrasni – potpuno dvostruki cvetovi sa širokim, pljosnatim laticama čije su ivice blago savijene prema unutrašnjosti cveta
  • Lopta – pljosnati ili loptasti, potpuno dvostruki cvetovi s gusto raspoređenim, skoro cevastim laticama
  • Pompon – pljosnati ili loptasti, potpuno dvostruki cvetovi, ne veći od 52mm u prečniku – minijaturna forma cvetova u obliku lopte
  • Kaktus – potpuno dvostruki cvetovi sa uskim, šiljatim laticama koje mogu da budu ravne ili savijene iznutra, a više od dve trećine dužine ivica im je posuvraćeno
  • Polukaktus – potpuno dvostruki cvetovi slični cvetovima u obliku kaktusa, ali s laticama širih osnova i ivica uglavnom posuvraćenim ka vrhovima
  • Mešoviti – cvetovi u širokom rasponu nerazvrstanih tipova, u koje se ubrajaju oblici orhideje, jednostruke i dvostruke forme

U viktorijansko doba su se često koristile na venčanjima pošto po simbolici cveća predstavljaju predanost i večnu zajednicu. Osim toga predstavljaju i unutrašnju snagu, kreativnost i eleganciju.